سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
139
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
پسر عمو و داماد رسول خدا ( ص ) آمدهام كه قرآن بر ايشان نازل شده و آنها به تأويل قرآن از شما داناترند چه چيز باعث اعتراض شما بر ما شده است ؟ ( 1 ) گفتند : سه ويژگى شما : يكى اين كه شما افرادى را در دين خدا حكم قرار داديد در حالى كه خداوند فرموده است كه حكمى جز خدا نيست . دوم اين كه على پيكار كرد در حالى كه نه كسى را اسير كرد و نه غنيمت گرفت ، بنا بر اين چه چيز خون ايشان را مباح كرده در صورتى كه اموال ايشان را حرام مىداند ؟ ! سوم اين كه او خود ، از نام خويش عنوان امير المؤمنين را پاك كرد پس او امير كافران است ! ( 2 ) ابن عبّاس گفت : من گفتههاى شما را از روى قرآن رد مىكنم : اما اين گفتهء شما كه او دربارهء دين خدا حكم قرار داده است ، آيا شما نمىدانيد كه خداوند افرادى را دربارهء بهاى خرگوش حكم قرار داده كه بهاى او يك چهارم درهم است و فرموده است : افراد عادلى از شما در آن باره داورى كنند . و دربارهء زن و شوهر فرموده است : « فَابْعَثُوا حَكَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَكَماً مِنْ أَهْلِها إِنْ يُرِيدا إِصْلاحاً يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُما » « 1 » كدام يك از اينها مهمتر است ؟ حكم قرار دادن افراد دربارهء اصلاح بين دو گروه و حفظ خون امّت اسلامى و يا حكم قرار دادن افراد ، دربارهء يك خرگوش كه قيمتش يك چهارم درهم است و اعتبار يك زن ؟ گفتند : البته آن مهمتر از اينهاست . ( 3 ) و اما اين سخن شما كه او اسير نگرفت و غنيمت نبرد ، اگر بگوييد كه عايشه مادر شما ( امّ المؤمنين ) نيست ، از اسلام بيرون شدهايد و اگر بگوييد كه او مادر ماست ، چگونه مادرتان را اسير مىگيريد ؟ پاسخ اين ، همان پاسخى است كه دربارهء مخالفان جنگ صفّين داده شده ؛ فقط با آنها مبارزه كردند تا به راه حق برگردند نه براى اين كه اموالشان حلال است . گفتند : راست گفتى ، و اما اين گفتهء شما كه على نام خود را از امير المؤمنينى پاك كرد ، همين كار را رسول خدا ( ص ) در جنگ حديبيّه كرد ، آيا با اين عمل او از نبوّت خارج شد ؟ گفتند : راست گفتى ، از آنها دو هزار نفر برگشتند و بقيّه شورش كردند و در نهروان كشته شدند . وقتى كه على ( ع ) براى مبارزهء با آنها آمد ، در برابر آنها ايستاد و فرمود : « رهبر شما كيست ؟ » گفتند : ابن كوّاء . على ( ع ) فرمود : « چه چيز باعث خروج شما بر ما شده است ؟ »
--> ( 1 ) نساء ( 4 ) آيهء 35 : داورى از خانوادهء شوهر و داورى از خانوادهء زن انتخاب كنيد ( تا به كار آنان رسيدگى كنند ) . اگر اين دو داور تصميم به اصلاح داشته باشند خداوند به توافق آنها كمك مىكند .